Kompas magnetyczny

Co wyróżnia kompas magnetyczny

Żyrokompas szuka północy rzeczywistej za pomocą wirującego mechanizmu i potrzebuje do tego zasilania; po zaniku zasilania wybiega. Kompas magnetyczny nie potrzebuje niczego poza polem ziemskim i swobodnie obracającą się różą, i właśnie dlatego SOLAS utrzymuje go jako obowiązkowe niezależne zabezpieczenie: działa mimo zaniku zasilania, który uciszyłby na mostku każde zasilane odniesienie kursu. Ceną jest to, że kompas magnetyczny sam z siebie nie wskazuje północy rzeczywistej. Wskazuje północ magnetyczną zniekształconą przez własną konstrukcję stalową i wyposażenie elektryczne statku, a ten błąd nazywa się dewiacją i zmienia się wraz z kursem, ładunkiem i wszystkim, co zostanie zamontowane w pobliżu binnakla. Żyrokompas ma własne błędy, głównie związane z prędkością i szerokością geograficzną, ale dają się one przewidzieć wzorem. Dewiacja jest właściwa każdemu pojedynczemu statkowi i trzeba ją zmierzyć, a nie obliczyć.

Główne elementy

Kocioł kompasowy i róża

Kocioł wypełniony cieczą mieści różę z przymocowanymi pod nią magnesami, zawieszoną przegubowo, aby pozostawała w poziomie przy kołysaniu wzdłużnym i poprzecznym statku.

Binnakl

Obudowa wokół kotła niesie magnesy kompensacyjne, pręt Flinders bar do poprawiania wpływu pionowego żelaza miękkiego oraz kule kwadrantalne do poprawiania żelaza miękkiego w płaszczyźnie poziomej, a także magnes przechyłowy dla błędu wywołanego przechyłem.

Pierścień namiarowy

Pierścień namiarowy założony wokół kotła pozwala wachtowemu wziąć namiar kompasowy na punkt orientacyjny albo ciało niebieskie w celu wyznaczenia pozycji lub sprawdzenia dewiacji.

Oświetlenie kompasu

Oświetla różę do odczytu w nocy; musi być tak umieszczone i osłonięte, aby samo nie wnosiło żadnego wpływu magnetycznego w pobliżu kotła.

Dobór i wymiarowanie

Średnicę kotła dobiera się według klasy jednostki i obowiązującego wymagania bandery. Ciecz w kotle musi odpowiadać zakresowi temperatur pracy statku, ponieważ ciecz zbyt gęsta na zimnie czyni różę ociężałą, a zbyt rzadka w upale pozwala jej oscylować. Zakres regulacji zamontowanych magnesów kompensacyjnych musi wystarczyć na dewiację, jaką rzeczywiście wytwarzają konstrukcja i wyposażenie statku, a sam kompas musi stać poza opublikowanymi bezpiecznymi odległościami od pobliskiej elektroniki, głośników i innych źródeł magnetycznych.

Przepisy i klasa

SOLAS rozdział V wymaga, aby statki miały kompas magnetyczny albo inne odniesienie kursu niezależne od jakiegokolwiek zasilania, jako zabezpieczenie dla układów zasilanych. Dewiację trzeba okresowo sprawdzać przez wykonanie dewiacji kompasu, a powstałą tabelę dewiacji wywiesza się przy stanowisku sterowania. Uprawniony dewiator jest zwykle konieczny po każdej większej zmianie konstrukcyjnej, po nowej instalacji elektrycznej lub elektronicznej w pobliżu binnakla albo po pracach rozmagnesowujących, ponieważ każda z nich może przesunąć krzywą dewiacji względem wywieszonej tabeli.

Typowe usterki

• Pęcherz w cieczy kotła - od nieszczelnego uszczelnienia albo rozszerzalności temperaturowej, przez co róża staje się ociężała albo skłonna do oscylowania zamiast ustalać się.
• Niepoprawiona dewiacja po zamontowaniu nowego wyposażenia w pobliżu - najgroźniejsza ze wszystkich usterek, bo kompas nadal daje pewne wskazanie, które po cichu jest błędne.
• Ociężałe łożyska zawieszenia przegubowego - kompas opóźnia się w zwrotach i zbyt długo ustala się na nowym kursie.
• Zmatowiałe albo pęknięte szkło kotła - trudne do odczytu w nocy i oznaka, że do kotła może już wnikać wilgoć.
• Przesunięte albo brakujące magnesy kompensacyjne - krzywa dewiacji odchodzi od wywieszonej tabeli bez żadnego wyraźnego objawu zewnętrznego.

Na co zwrócić uwagę u dostawcy albo dewiatora

• Uprawniony dewiator dostępny do wykonania dewiacji kompasu po montażu, remoncie albo każdej większej zmianie elektrycznej w pobliżu.
• Ciecz kotłowa przewidziana na rzeczywisty zakres temperatur pracy statku, a nie ogólny wariant domyślny.
• Dokumentacja tabeli dewiacji w formacie oczekiwanym przez administrację flagową.
• Kocioł zamienny pasujący do istniejącego binnakla, co pozwala uniknąć wymiany całego binnakla, gdy zawiódł tylko kocioł.
• Wskazówki montażowe respektujące bezpieczne odległości dla każdej nowo zamontowanej elektroniki na mostku.

Nieaktualna tabela dewiacji jest gorsza niż wyraźnie zepsuty kompas, ponieważ wachtowy ufa liczbie, która już jest błędna. Wykonuj dewiację kompasu po każdej zmianie konstrukcyjnej albo elektrycznej w pobliżu binnakla, a nie tylko w terminie narzuconym przez klasę.