Co sprawdzić w Kabestan.
Kabestan to napędzany bęben obrotowy na pionowym wale, używany do wybierania lin cumowniczych, przewłóczenia statku wzdłuż nabrzeża albo odzyskania liny pod napięciem, jakiej załoga nie utrzymałaby rękami. Definiującą różnicą wobec windy kotwicznej jest oś: bęben windy kotwicznej obraca się poziomo i jest zbudowany wokół gniazda łańcuchowego do podnoszenia i opuszczania kotwicy, a kabestan gniazda nie ma i łańcucha nie dotyka wcale. Tam, gdzie układ pokładu pozwala na windę poziomą, stocznie montują zwykle kombinowaną windę kotwiczno-cumowniczą; samodzielny kabestan pojawia się tam, gdzie pokład wokół windy jest za wąski na poziomy bęben…
Co wyróżnia kabestan
Kabestan to napędzany bęben obrotowy na pionowym wale, używany do wybierania lin cumowniczych, przewłóczenia statku wzdłuż nabrzeża albo odzyskania liny pod napięciem, jakiej załoga nie utrzymałaby rękami. Definiującą różnicą wobec windy kotwicznej jest oś: bęben windy kotwicznej obraca się poziomo i jest zbudowany wokół gniazda łańcuchowego do podnoszenia i opuszczania kotwicy, a kabestan gniazda nie ma i łańcucha nie dotyka wcale. Tam, gdzie układ pokładu pozwala na windę poziomą, stocznie montują zwykle kombinowaną windę kotwiczno-cumowniczą; samodzielny kabestan pojawia się tam, gdzie pokład wokół windy jest za wąski na poziomy bęben — na pokładach rufowych, przy śródokręciowych stanowiskach cumowniczych albo wszędzie, gdzie potrzebny jest drugi niezależny punkt ciągu bez prowadzenia hydrauliki czy prądu aż z dziobówki.
Ponieważ bęben stoi pionowo, linę można obłożyć wokół niego niemal z każdego kierunku i obsługiwać ją jedną czy dwiema osobami stojącymi przy bębnie, luzując lub wybierając ręcznie, podczas gdy maszyna daje siłę ciągu. Ta geometria to powód, dla którego kabestany pozostają częste na stanowiskach cumowniczych nawet na statkach noszących na dziobie pełne kombinacje windy kotwicznej z cumowniczą.
Główne elementy
Zespół napędowy
Silnik elektryczny lub hydrauliczny pod pokładem, napędzający bęben przez przekładnię redukcyjną. Na większych jednostkach dominuje napęd hydrauliczny, bo kontrolę momentu przy niskich, bliskich utyku obrotach łatwiej prowadzić niż samym silnikiem elektrycznym.
Bęben przewłoczny
Pionowy bęben, wokół którego obkłada się linę, zwykle o profilu lekko stożkowym lub przewężonym (z żebrami), by zwoje liny nie wjeżdżały w górę ani się nie klinowały. Średnica bębna i liczba zwojów wyznaczają, ile obciążenia utrzyma tarcie liny o bęben.
Hamulec
Hamulec taśmowy lub tarczowy na wale napędowym, trzymający linę pod obciążeniem bez zasilania silnika — potrzebny zawsze, gdy załoga musi puścić bęben, by obsłużyć linę ręcznie.
Podstawa i fundament
Kabestany są skręcane na przelot ze wzmocnioną wstawką pokładu; to fundament, nie obudowa maszyny, niesie obciążenie cumownicze w konstrukcję statku — stan fundamentu liczy się więc tak samo jak sam kabestan.
Dobór i wymiarowanie
Wymiarowanie kręci się wokół uciągu liny, nie samej średnicy bębna.
| Parametr | Typowy zakres |
|---|---|
| Znamionowy uciąg liny | 30 - 150 kN zależnie od wielkości statku |
| Prędkość przewłóczenia | 15 - 20 m/min przy obciążeniu znamionowym |
| Obsługiwana średnica liny | zwykle dopasowana do wykazu lin cumowniczych statku, często 40 - 64 mm |
| Rodzaj napędu | hydrauliczny dla stanowisk pracy ciągłej, elektryczny do lżejszego, okazjonalnego użytku |
Planiści pokładu sprawdzają też promień omiatany bębna względem sąsiednich nadburci, kluz i polerów oraz to, czy silnik z przekładnią mieszczą się pod pokładem, nie kolidując ze zbiornikami ani rurociągami.
Przepisy i klasa
Wyposażenie cumownicze łącznie z kabestanami podlega zatwierdzonemu planowi cumowania statku, przeglądanemu przez klasę względem wskaźnika wyposażenia liczonego z wymiarów statku, nawiewu i wyporności. Przepisy klasy wymagają oznaczenia bezpiecznego obciążenia roboczego na maszynie oraz okresowych prób działania i prób trzymania obciążenia przez hamulec w ramach przeglądu wyposażenia cumowniczego. Osobnej konwencji IMO specyficznej dla kabestanów nie ma; ocenia się je jako część systemu kotwicznego i cumowniczego według własnych reguł towarzystwa klasyfikacyjnego.
Typowe usterki
- Poślizg hamulca pod obciążeniem - zużyte okładziny lub zabrudzone powierzchnie hamulcowe pozwalają bębnowi pełzać, a ślizgający się hamulec pod obciążoną cumą to bezpośrednie ryzyko urazu dla każdego stojącego w pętli liny.
- Zużycie żeber i bębna - rowki z lat tarcia liny zmniejszają chwyt, więc ta sama liczba zwojów trzyma mniej obciążenia niż kiedyś.
- Wyciek oleju z przekładni redukcyjnej - zużycie uszczelnień wypuszcza smar, a przekładnia prowadzona na małym oleju przegrzewa się i może się zatrzeć pod trwałym obciążeniem przewłócznym.
- Utrata momentu silnika hydraulicznego - zużycie wewnętrzne albo siadająca nastawa zaworu przelewowego objawia się kabestanem, który utyka daleko poniżej znamionowego uciągu.
Na co zwrócić uwagę u dostawcy
- Udokumentowany znamionowy uciąg i prędkość przewłóczenia poparte świadectwem próby, nie tylko liczbą z tabliczki.
- Konstrukcja hamulca trzymająca obciążenie znamionowe przy rozłączonym napędzie, weryfikowalna przy odbiorze.
- Dostępność części do konkretnego modelu przekładni i silnika hydraulicznego, bo te bywają zastrzeżone dla producenta windy.
- Rysunek fundamentu zgodny z istniejącym układem śrub statku tam, gdzie jednostka zastępuje starszy kabestan.
Nigdy nie stójcie w pętli liny wybieranej na kabestanie - ślizgający się hamulec albo zaklinowany zwój na bębnie może w mgnieniu oka przepuścić przez tę pętlę pełne obciążenie cumownicze.