Co sprawdzić w Winda kotwiczna.
Winda to maszyna, która luzuje i wybiera łańcuch kotwiczny — a osobno od tego trzyma statek na kotwicy, gdy wymagana długość łańcucha jest już wydana. To dwie różne służby tej samej maszyny: siła wybierania idzie z silnika elektrycznego lub hydraulicznego przez przekładnię na koło łańcuchowe, a trzymanie na kotwicy to sprawa stopera łańcucha i hamulca windy — nie silnika, który po rzuceniu kotwicy zwykle się wysprzęgla. Winda dobrana tylko po prędkości i momencie wybierania, bez dostatecznej siły trzymania hamulca, wybierze łańcuch bez zarzutu — i mimo to pozwoli statkowi wlec…
Co winda kotwiczna musi umieć
Winda to maszyna, która luzuje i wybiera łańcuch kotwiczny — a osobno od tego trzyma statek na kotwicy, gdy wymagana długość łańcucha jest już wydana. To dwie różne służby tej samej maszyny: siła wybierania idzie z silnika elektrycznego lub hydraulicznego przez przekładnię na koło łańcuchowe, a trzymanie na kotwicy to sprawa stopera łańcucha i hamulca windy — nie silnika, który po rzuceniu kotwicy zwykle się wysprzęgla. Winda dobrana tylko po prędkości i momencie wybierania, bez dostatecznej siły trzymania hamulca, wybierze łańcuch bez zarzutu — i mimo to pozwoli statkowi wlec kotwicę, jeśli hamulec nie podoła.
Główne elementy
- Koło łańcuchowe — koło o gniazdach ukształtowanych na wymiar ogniwa, które chwyta łańcuch do wybierania; zużycie mierzy się tu względem granic zużycia samego łańcucha
- Silnik i przekładnia — napęd elektryczny lub hydrauliczny dający prędkość i moment wybierania, wymiarowany na ciężar kotwicy i łańcucha podnoszonych z największej głębokości kotwiczenia, na jaką statek zaprojektowano
- Hamulec taśmowy — hamulec cierny na bębnie koła łańcuchowego, trzymający łańcuch, gdy koło jest wysprzęglone od silnika; to on naprawdę trzyma statek na kotwicy
- Stoper łańcucha (stoper dziobowy) — osobne mechaniczne urządzenie na pokładzie, które po zakotwiczeniu zdejmuje z windy całą siłę trzymania kotwicy — by hamulec nie niósł pełnego obciążenia w nieskończoność
- Głowica cumownicza — często obok koła łańcuchowego do pracy z linami, na tym samym silniku
Dobór i wymiarowanie
Wymiarowanie windy idzie za wskaźnikiem wyposażenia obliczonym dla statku według przepisów klasy, który ustala masę kotwicy, średnicę i gatunek łańcucha — a więc i uciąg oraz siłę trzymania hamulca, jakie winda musi dać. Istotne wielkości to:
- Średnica i gatunek łańcucha, na większym tonażu zwykle gatunek 3, co ustala profil koła łańcuchowego i wymagany moment hamowania
- Prędkość wybierania przy uciągu znamionowym, bo przepisy klasy ustalają minimalną ciągłą prędkość wybierania z dwiema kotwicami i łańcuchem wiszącym swobodnie
- Siła trzymania hamulca, wyrażona jako wielokrotność obciążenia zrywającego łańcucha, nie tylko masy kotwicy
- Dostępność energii elektrycznej lub hydraulicznej na pokładzie, która czasem rozstrzyga typ napędu niezależnie od samej służby windy
Przepisy i klasa
Towarzystwa klasyfikacyjne wymiarują wyposażenie kotwiczne formułą wskaźnika wyposażenia ze swoich przepisów — z wyporności, szerokości i powierzchni nadbudówek statku — i stąd wynikają masa kotwicy, średnica i długość łańcucha, z którymi winda musi sobie radzić. Nie ma wymogu SOLAS, by siłę trzymania hamulca sprawdzać prawdziwym rzuceniem kotwicy; przeglądy klasy sprawdzają jednak stan koła łańcuchowego i hamulca, działanie stopera i to, czy oznaczenia łańcucha na każdym łączniku są widoczne do kontroli wydanej długości. Silniki windy i ich zabezpieczenia elektryczne podchodzą pod ogólny przegląd elektryczny statku.
Typowe usterki
| Usterka | Przyczyna | Skutek |
|---|---|---|
| Hamulec ślizga się pod obciążeniem | Zużyta okładzina, zaolejenie albo źle wyregulowana taśma hamulca | Statek wlecze kotwicę w wietrze lub prądzie mimo poprawnie wydanego łańcucha |
| Niedopasowane zużycie koła i łańcucha | Koło łańcuchowe niewymienione przy wymianie łańcucha — albo odwrotnie | Łańcuch ślizga się lub przeskakuje na kole pod obciążeniem, nierówne zużycie przyspiesza |
| Zanieczyszczony olej przekładniowy | Zużycie uszczelnień wpuszczające wodę morską | Krótsza żywotność przekładni, większe obciążenie silnika wybierania |
| Stoper łańcucha nie zaskakuje | Korozja lub uszkodzenie mechaniczne belki albo sworznia stopera | Pełna siła trzymania kotwicy zostaje na stałe na hamulcu windy i przyspiesza jego zużycie |
Na co zwrócić uwagę u dostawcy
- Uciąg znamionowy i zdolność hamulca dobrane do faktycznie obliczonego wskaźnika wyposażenia statku, a nie ogólny zamiennik rozmiar-w-rozmiar
- Profil koła łańcuchowego zgodny z dokładną średnicą i gatunkiem zamontowanego łańcucha
- Dostępność części do okładzin hamulcowych i elementów przekładni — części najczęściej wymagających odnowienia
- Udokumentowana próba typu lub uznanie klasy dla windy i jej siły trzymania hamulca
Winda, która gładko wybiera łańcuch, nic nie mówi o tym, czy utrzyma statek — to praca hamulca, a hamulec to część bodaj najbardziej zaniedbywana — aż statek zacznie wlec kotwicę.
