Co sprawdzić w Hak szybkozwalniający.
Większość wyposażenia cumowniczego — pachoły, polery, kluzy — zakłada, że załoga ma czas, aby luzować linę pod kontrolą. Hak szybkozwalniający jest zbudowany na przypadek odwrotny: na linę, która musi zejść natychmiast, przy pełnym naprężeniu, ponieważ statek musi awaryjnie odejść albo dlatego, że lina cumownicza została niebezpiecznie przeciążona. Hak ma obrotową krzywkę albo szczękę trzymającą oko liny pod obciążeniem oraz osobny mechanizm zwalniający — mechaniczny, hydrauliczny lub pneumatyczny — który uwalnia krzywkę niezależnie od tego obciążenia. Pociągnięcie spustu nie wymaga wcześniejszego zdjęcia naprężenia z liny i właśnie to odróżnia hak od…
Co wyróżnia hak szybkozwalniający
Większość wyposażenia cumowniczego — pachoły, polery, kluzy — zakłada, że załoga ma czas, aby luzować linę pod kontrolą. Hak szybkozwalniający jest zbudowany na przypadek odwrotny: na linę, która musi zejść natychmiast, przy pełnym naprężeniu, ponieważ statek musi awaryjnie odejść albo dlatego, że lina cumownicza została niebezpiecznie przeciążona. Hak ma obrotową krzywkę albo szczękę trzymającą oko liny pod obciążeniem oraz osobny mechanizm zwalniający — mechaniczny, hydrauliczny lub pneumatyczny — który uwalnia krzywkę niezależnie od tego obciążenia. Pociągnięcie spustu nie wymaga wcześniejszego zdjęcia naprężenia z liny i właśnie to odróżnia hak od pachoła czy polerów.
Główne elementy
Korpus haka i krzywka
Hak kuty albo odlewany z krzywką dociskaną sprężyną lub przeciwwagą, która zamyka się nad okiem liny cumowniczej i blokuje o zderzak. Geometria krzywki jest tak dobrana, że naprężenie liny utrzymuje ją zamkniętą, zamiast ją otwierać.
Spust zwalniający
W najprostszych rozwiązaniach ręczna dźwignia z cięgnem mechanicznym; w wersjach ze zwalnianiem zdalnym, stosowanych przy manifoldach zbiornikowców i terminalach SPM, siłownik hydrauliczny albo napęd pneumatyczny. Spust wypina zapadkę krzywki i pozwala linie swobodnie zejść.
Sworzeń pomiarowy / czujnik siły
Montowany w wielu hakach po stronie terminalu, aby dawać ciągły odczyt naprężenia i zasilać system nadzoru lin cumowniczych, dzięki czemu oficer wachtowy widzi, kiedy lina zbliża się do swojego bezpiecznego obciążenia roboczego, jeszcze zanim w ogóle trzeba ją zwolnić.
Podstawa i obrotnica
Hak siedzi na obrotowej podstawie przykręconej do pokładu, dzięki czemu może ustawić się zgodnie z przebiegiem liny i nie obciąża mechanizmu krzywki bocznie, co jest najczęstszą pojedynczą przyczyną tego, że hak nie zwalnia czysto.
Kryteria doboru
- Bezpieczne obciążenie robocze (SWL) dopasowane do minimalnego obciążenia niszczącego liny cumowniczej z właściwym współczynnikiem projektowym, a nie tylko do średnicy liny.
- Korpus haka pojedynczy albo podwójny, zależnie od tego, czy przez tę samą kluzę przechodzi jedna, czy dwie liny.
- Zwalnianie miejscowe, zdalne albo podwójne — zdalne zwalnianie pneumatyczne lub hydrauliczne jest standardem przy cumowaniu do SPM i pław CALM, gdzie wyzwolenie może być konieczne po stronie terminalu, a nie statku.
- Materiał i powłoka pod rejon żeglugi: stal cynkowana ogniowo jest powszechna, a elementy ze stali nierdzewnej albo duplex tam, gdzie hak stoi w stałych bryzgach.
Przepisy i klasa
Nie ma osobnego rozdziału SOLAS poświęconego hakom szybkozwalniającym, ale wytyczne OCIMF dotyczące wyposażenia cumowniczego (MEG4) wyznaczają praktykę, do której większość operatorów zbiornikowców i terminali dziś rozlicza statki, w tym próby obciążeniowe i okresy przeglądów haków oraz ich sworzni pomiarowych. Towarzystwa klasyfikacyjne wymagają, aby hak i jego fundament znalazły się w planie wyposażenia cumowniczego statku i przeszły próbę obciążeniową — zwykle 1.5 razy SWL — przed wejściem do eksploatacji oraz w odstępach ustalonych przepisami klasy, ze świadectwem przechowywanym na statku.
Typowe usterki
| Usterka | Skutek |
|---|---|
| Korozja albo narosła warstwa farby blokująca oś krzywki | Hak nie zwalnia na żądanie — dokładnie ten scenariusz awarii, któremu ma zapobiegać |
| Dryf czujnika w sworzniu pomiarowym albo uszkodzenie kabla | Konsola pokazuje fałszywe naprężenie, lina pozostaje obciążona ponad bezpieczne obciążenie robocze bez ostrzeżenia |
| Cięgno spustu rozregulowane po pracach pokładowych | Przedwczesne albo niezamierzone zwolnienie pod obciążeniem, poważne zagrożenie urazem dla załogi w pobliżu |
| Śruby podstawy poluzowane przez drgania | Hak przesuwa się pod obciążeniem bocznym, krzywka zakleszcza się, a siła zwalniania gwałtownie rośnie |
Na co zwrócić uwagę u dostawcy
- Świadectwo próby obciążeniowej przypisane do konkretnego haka, a nie tylko do typu modelu.
- Udokumentowana zgodność z konstrukcją lin cumowniczych faktycznie używanych na statku — liny HMPE zachowują się w szczęce inaczej niż stalowe czy poliestrowe.
- Zapasowe krzywki, sworznie i uszczelnienia spustu trzymane jako standardowy zapas, ponieważ hak wyłączony z eksploatacji wyłącza całe stanowisko cumownicze.
- Jasne instrukcje obsługi mechanizmu zwalniającego, ponieważ to jedyny element wyposażenia pokładowego, w którym sztywny, źle nasmarowany spust przekreśla cały jego sens.
Sprawdzaj spust bez obciążenia przy każdej kontroli haka, a nie tylko podczas przeglądu — krzywka, która ręką porusza się swobodnie, i tak może zakleszczyć się, gdy dociągnie ją rzeczywiste obciążenie.