Liny cumownicze (syntetyczne)

Czym jest ten typ

Syntetyczne liny cumownicze to liny z włókien o dużej wytrzymałości — poliestru, polipropylenu, poliamidu albo włókien wysokomodułowych, jak HMPE (rodzaj Dyneema/Spectra) i aramid — skręcone albo plecione w linę cumowniczą. Różnią się od liny stalowej głównie sprężystością i ciężarem: lina syntetyczna rozciąga się przed zerwaniem znacznie bardziej, co amortyzuje obciążenia udarowe od falowania i ruchów statku, ale ta zgromadzona energia uwalnia się gwałtownie, gdy lina pęknie. Różne włókna pełnią na tej samej jednostce różne role — poliamid do dużej rozciągliwości na linach holowniczych, poliester do sztywniejszej liny cumowniczej ogólnego przeznaczenia, HMPE tam, gdzie liczy się duża wytrzymałość przy małym ciężarze, a rozciągliwość musi pozostać ograniczona.

Budowa i rodzaje włókien

• Poliester — umiarkowana rozciągliwość, dobra odporność na UV i ścieranie, częsty wybór do zwykłej służby cumowniczej.
• Poliamid (nylon) — największa rozciągliwość spośród częstych włókien, stosowany tam, gdzie najbardziej liczy się pochłanianie udarów, ale traci wytrzymałość na mokro.
• Polipropylen — tani i pływający, o mniejszej wytrzymałości i słabej trwałości na UV, spotykany głównie na mniejszych jednostkach albo jako lina przewodnia.
• HMPE — bardzo duża wytrzymałość w stosunku do ciężaru, mała rozciągliwość, drogi, stosowany tam, gdzie ograniczeniem jest ciężar liny albo najmniejsze obciążenie zrywające na średnicę.
• Konstrukcje rdzeń i płaszcz — nośne włókno rdzenia chronione plecionym płaszczem przejmującym przetarcia, częste przy linach wysokomodułowych.

Dobór i wymiarowanie

Dobór wychodzi od projektowej siły zrywającej lin i układu cumowniczego jednostki, a nie od samej średnicy liny — różne włókna osiągają to samo najmniejsze obciążenie zrywające przy różnych średnicach i ciężarach. Towarzystwa klasyfikacyjne i wytyczne OCIMF (dla zbiornikowców Mooring Equipment Guidelines) ustalają najmniejsze obciążenie zrywające, jakie musi osiągnąć układ cumowniczy, a to MBL pojedynczej liny, a nie jej średnica, jest tym, wokół czego buduje się plan cumowania.

Przepisy i klasa

Wytyczne Mooring Equipment Guidelines OCIMF (MEG4) ustalają uznany układ odniesienia dla wytrzymałości lin, kryteriów wycofania i oznaczania stref odbicia na zbiornikowcach i w praktyce stosuje się je znacznie szerzej. Towarzystwa klasyfikacyjne wymagają, by liny cumownicze odpowiadały zatwierdzonemu okrętowemu planowi cumowania, a liny podlegają okresowej ocenie stanu, przy czym wycofanie wynika z wieku, widocznych uszkodzeń i procentowej utraty wytrzymałości, a nie z samej stałej żywotności kalendarzowej.

Typowe usterki

• Wewnętrzne uszkodzenie włókien od powtarzanych obciążeń udarowych, niewidoczne z zewnątrz — lina wygląda zdrowo, a naprawdę utraciła wytrzymałość.
• Degradacja od UV przy polipropylenie i niezabezpieczonym poliestrze pozostawionym długo w wyłożeniu, osłabiająca włókna zewnętrzne.
• Przetarcie przy prowadnicy albo polerze, gdzie płaszcz jest przetarty i odsłania nośny rdzeń.
• Zanieczyszczenie olejem albo chemikaliami, które niektóre włókna, zwłaszcza polipropylen, znoszą źle.

Na co zwrócić uwagę u dostawcy

• Poświadczone najmniejsze obciążenie zrywające odpowiadające układowi cumowniczemu jednostki, a nie samo dopasowanie średnicy do starej liny.
• Świadectwa wytworzenia i badań identyfikowalne do konkretnego dostarczonego kręgu.
• Wybór włókna uzasadniony względem żeglugi jednostki — narażenia na UV, spodziewanych obciążeń udarowych i rodzaju nabrzeża.
• Jasne wskazania wytwórcy co do wycofania, tak by załoga miała kryteria rzeczowe, a nie samą ocenę wzrokową.

Oznaczajcie i egzekwujcie strefę odbicia za każdym razem, gdy syntetyczna lina jest pod obciążeniem — sprężystość, która czyni te liny wyrozumiałymi przy wciągarce, jest dokładnie tym, co czyni zerwaną linę groźną w pewnej odległości od miejsca pęknięcia.