Co sprawdzić w Kompas magnetyczny.
Kompas magnetyczny ustawia się w polu magnetycznym Ziemi niczym więcej niż obracającą się różą z własnymi magnesami, pływającą w cieczy w kotle zawieszonym kardanowo. Nie potrzebuje zasilania, sygnału satelitarnego ani czasu rozbiegu żyroskopu — dlatego SOLAS trzyma go obowiązkowym jako jedyne odniesienie kursu przeżywające całkowity blackout albo równoczesną awarię każdego systemu elektronicznego na mostku. Żyrokompas jest dokładniejszy i daje kurs rzeczywisty wprost; kompas magnetyczny daje kurs magnetyczny, który trzeba poprawić o deklinację i dewiację, nim będzie pasował do mapy.
Co wyróżnia kompas magnetyczny
Kompas magnetyczny ustawia się w polu magnetycznym Ziemi niczym więcej niż obracającą się różą z własnymi magnesami, pływającą w cieczy w kotle zawieszonym kardanowo. Nie potrzebuje zasilania, sygnału satelitarnego ani czasu rozbiegu żyroskopu — dlatego SOLAS trzyma go obowiązkowym jako jedyne odniesienie kursu przeżywające całkowity blackout albo równoczesną awarię każdego systemu elektronicznego na mostku. Żyrokompas jest dokładniejszy i daje kurs rzeczywisty wprost; kompas magnetyczny daje kurs magnetyczny, który trzeba poprawić o deklinację i dewiację, nim będzie pasował do mapy.
Główne elementy
Róża kompasowa i kocioł
Róża niesie zestaw małych magnesów przymocowanych od spodu i obraca się na łożysku kamiennym pośrodku kotła wypełnionego mieszaniną wody destylowanej i alkoholu (albo benzyny lakowej w starszych zestawach), dobraną pod niską temperaturę zamarzania i tłumienie wahań róży.
Kardan i binnakiel
Kocioł siedzi w pierścieniu kardanowym, by zostawał poziomo, gdy statek kołysze się i kiwa, osadzony w binnaklu zbudowanym z materiału niemagnetycznego, jak mosiądz, aluminium czy drewno, tak by sama obudowa nie zniekształcała wskazania.
Kompensatory
Magnesy trwałe wzdłużne i poprzeczne, magnes przechyłowy, kule kwadrantowe i pręt Flindersa montuje się wokół binnakla, by wygasić własny magnetyzm statku — zarówno trwały (twarde żelazo), jak i indukowany (miękkie żelazo) — który inaczej odchylałby różę od północy magnetycznej.
Pierścień namiarowy i element przekazujący
Lusterko lub pierścień namiarowy pozwala oficerowi wachtowemu brać namiary obiektów lądowych czy ciał niebieskich, a wiele instalacji dodaje kompas magnetyczny przekazujący (TMC) albo czujnik fluxgate, który powtarza kurs elektronicznie do autopilota i innego sprzętu mostka jako rezerwowe źródło kursu niezależne od żyrokompasu.
Dobór i ustawienie
- Średnica róży, zwykle około 200 mm dla mostkowego kompasu standardowego, wymienia czułość na czytelność.
- Miejsce liczy się bardziej niż sam przyrząd: kompas standardowy siedzi tak wysoko i tak daleko od mas stalowych, okablowania i urządzeń elektrycznych, jak to wykonalne, typowo na platformie nad sterówką.
- Mieszaninę cieczy dobiera się do spodziewanego zakresu temperatur rejonu żeglugi, bo mieszanina dobra w tropikach potrafi częściowo zamarznąć przy zimowym przejściu przez Atlantyk Północny.
- Kompas sterowy albo peryskopowy powtarzacz kompasu standardowego potrzebuje czystej linii widzenia ze stanowiska sternika.
Przepisy i klasa
Rozdział V konwencji SOLAS wymaga, by statki nosiły należycie skompensowany standardowy kompas magnetyczny albo inny, niezależny od jakiegokolwiek zasilania środek wyznaczania kursu — niezależnie od tego, jakie elektroniczne systemy kursowe są jeszcze zamontowane. Tabelę dewiacji, sporządzoną po dewiacji kompasu przez uprawnionego dewiatora, trzeba trzymać aktualną i sprawdzać ponownie zawsze, gdy statek przechodzi znaczne prace stalowe blisko kompasu, wielką zmianę ładunku na statku wożącym stal lub ładunek magnetyczny albo po długim postoju.
Typowe usterki
| Usterka | Przyczyna | Skutek |
|---|---|---|
| Pęcherz w kotle | Zmiana temperatury albo padłe uszczelnienie cieczy | Ruch róży staje się ospały lub chaotyczny, odczyt trudniejszy do wzięcia dokładnie |
| Róża zacina się albo ociera | Zużyty lub skorodowany kamień łożyska | Fałszywe lub opóźnione wskazanie kursu, najgorsze przy zmianach kursu |
| Dryf dewiacji | Przesunięte kompensatory albo prace stalowe w pobliżu bez ponownej dewiacji | Błąd kursu rośnie niezauważony, aż zostanie sprawdzony krzyżowo z żyrokompasem lub kursem z GPS |
| Przebarwienie cieczy | Zestarzała mieszanina albo zanieczyszczenie | Róża trudniejsza do odczytania, szczególnie w nocy |
Na co zwrócić uwagę u dostawcy
- Precyzja kamienia łożyskowego i łożysk kardanowych, bo to ona rozstrzyga o długotrwałym spokoju róży.
- Mieszanina cieczy poprawnie dobrana do rejonu żeglugi statku.
- Zdolność dostarczenia certyfikowanej kompensacji kompasu i karty dewiacji po montażu lub większej naprawie.
- Części zamienne do pierścienia namiarowego, peryskopu i ewentualnie zamontowanego elementu przekazującego.
Dewiację kompasu róbcie na nowo po każdej znacznej pracy stalowej blisko binnakla, nie tylko w planowanym interwale — dewiacja przesuwa się wraz z konstrukcją statku, a nie z kalendarzem.