Co sprawdzić w Hak holowniczy.
Hak holowniczy to przenoszący obciążenie punkt połączenia na holowniku albo jednostce holującej, w którym mocuje się linę holowniczą, odróżniony od wciągarki holowniczej jedną właściwością: potrafi zwolnić linę natychmiast, nawet pod pełnym obciążeniem. Wciągarka wydaje albo trzyma linę pod naprężeniem, ale nie potrafi jej puścić w sytuacji awaryjnej bez rozwinięcia bębna; hak otwiera się w ułamku sekundy po pociągnięciu spustu. Ta jedna funkcja istnieje z jednego powodu - ściągnięcia bokiem. Gdy hol obróci rufę holownika szybciej, niż holownik zdoła przeciwdziałać, lina ściąga holownik bokiem i może go wywrócić w kilka sekund…
Co określa hak holowniczy
Hak holowniczy to przenoszący obciążenie punkt połączenia na holowniku albo jednostce holującej, w którym mocuje się linę holowniczą, odróżniony od wciągarki holowniczej jedną właściwością: potrafi zwolnić linę natychmiast, nawet pod pełnym obciążeniem. Wciągarka wydaje albo trzyma linę pod naprężeniem, ale nie potrafi jej puścić w sytuacji awaryjnej bez rozwinięcia bębna; hak otwiera się w ułamku sekundy po pociągnięciu spustu. Ta jedna funkcja istnieje z jednego powodu - ściągnięcia bokiem. Gdy hol obróci rufę holownika szybciej, niż holownik zdoła przeciwdziałać, lina ściąga holownik bokiem i może go wywrócić w kilka sekund. Hak szybkozwalniający jest jedynym, co dzieli tę sytuację od utraty jednostki.
Haki montuje się na holownikach portowych i eskortowych nisko i blisko śródokręcia, tak by geometria liny pozostawała przewidywalna w miarę manewrowania holownika. Na większych holownikach oceanicznych hak zastępuje się często wciągarką holowniczą z hamulcem ograniczającym obciążenie albo ją dokłada, bo hole dalekiego zasięgu potrzebują kontrolowanego wydawania liny, a nie jednego punktu zwalniania.
Główne elementy
Korpus haka
Korpus stalowy kuty albo odlewany, ukształtowany tak, by utrzymać orczyk albo przedłużkę liny holowniczej pod obciążeniem roboczym, pozwalając jej zarazem wychylać się szerokim łukiem, gdy holownik zmienia kurs względem holu.
Mechanizm zwalniania
Zapadka sprężynowa albo krzywkowa, wyzwalana ręcznie dźwignią przy haku albo zdalnie ze sterówki napędem pneumatycznym, hydraulicznym lub elektrycznym. Zwalnianie zdalne jest standardem na holownikach eskortowych, bo szyper musi zwolnić linę, nim zdąży fizycznie dojść do haka.
Amortyzator
Zespół sprężynowy albo gumowy pochłaniający udar, gdy lina nagle sztywnieje, chroniący zarówno hak, jak i konstrukcję holownika przed obciążeniem udarowym.
Podstawa i fundament
Hak siedzi na wzmocnionym fundamencie rozprowadzającym obciążenie holownicze w konstrukcję holownika; fundament ten projektuje się jako część kadłuba, a nie dokręca później.
Wskaźnik obciążenia
Wiele nowszych haków niesie sworzeń pomiarowy albo czujnik siły zasilający wskaźnik w sterówce, dzięki czemu załoga widzi naprężenie liny, zamiast oceniać je na wyczucie.
Dobór i wymiarowanie
Wymiarowanie zaczyna się od uciągu holownika na palu, a nie od średnicy liny holowniczej. Hak o parametrach niższych niż własny uciąg holownika może zostać przeciążony samymi silnikami holownika, jeszcze zanim hol zacznie stawiać opór. Typowe punkty do sprawdzenia:
- Dopuszczalne obciążenie robocze (SWL) wobec największego uciągu holownika na palu, z zapasem na obciążenia udarowe potrafiące znacznie przekroczyć naprężenie ustalone.
- Zwolnienie pod pełnym obciążeniem - mechanizm musi otworzyć się niezawodnie przy maksymalnym SWL, a nie tylko w spoczynku.
- Zakres wychyłu - hak musi swobodnie wychylać się przez kąty, pod jakimi holownik naprawdę pracuje, w tym holowanie na trawersie przy pracy eskortowej.
- Czas odpowiedzi zwalniania zdalnego, zwłaszcza dla holowników eskortowych i portowych pracujących blisko dużych jednostek.
- Ochrona przed korozją dla elementu żyjącego w nieustannych bryzgach solnych.
Przepisy i klasa
Nie ma rozdziału SOLAS poświęconego hakom holowniczym; obowiązujące wymagania stoją w notacjach holowniczych towarzystw klasyfikacyjnych. DNV, ABS i Lloyd's Register wydają każde przepisy dla notacji holowników holujących i eskortowych, które określają próbę obciążeniową, typowo do 1.5-krotności SWL, w odstępach przeglądowych ustalanych przez towarzystwo - zwykle mniej więcej co cztery do pięciu lat, obok corocznych oględzin i badania działania mechanizmu szybkiego zwalniania. Państwo bandery i kontrola państwa portu także sprawdzają przy certyfikacji holownika, czy szybkie zwalnianie naprawdę działa, bo zapieczony hak jest znaną przyczyną śmiertelnych wywróceń.
Typowe usterki
| Usterka | Przyczyna | Skutek |
|---|---|---|
| Mechanizm zwalniania nie wyzwala pod obciążeniem | Korozja, brak smarowania albo narost farby na cięgnie spustu | Holownik nie może puścić holu przy ściągnięciu bokiem - główna przyczyna wywróceń holowników |
| Przedwczesne albo przypadkowe zwolnienie | Zużyte powierzchnie zapadki albo uszkodzona sprężyna | Utrata panowania nad holem, możliwa utrata liny holowniczej za burtą |
| Amortyzator zapieczony albo zmęczony | Korozja obudowy sprężyny albo zmęczenie metalu po powtarzanych udarach | Pełne obciążenie udarowe przenoszone wprost w konstrukcję kadłuba |
| Zużycie sworzni albo tulei | Zwykłe zużycie eksploatacyjne bez planowej wymiany | Niewspółosiowość prowadzenia liny, nierówny rozkład obciążenia |
Na co zwrócić uwagę u dostawcy
- Ważne świadectwo próby obciążeniowej odpowiadające notacji klasowej, jaką nosi holownik.
- Udokumentowane działanie szybkiego zwalniania pod pełnym obciążeniem znamionowym, a nie tylko próba stanowiskowa w spoczynku.
- Dostępność części zamiennych do mechanizmu zwalniania, bo to on pada pierwszy.
- Zatwierdzenie klasy dla dokładnie tej notacji holowniczej, według której jednostka ma świadectwo.
- Harmonogram obsługi i badań działania, który dostawca potrafi wesprzeć także po dostawie, a nie tylko przy montażu.
Sprawdzajcie szybkie zwalnianie zarówno na sucho, jak i pod obciążeniem próbnym tego samego dnia, w którym wydaje się linę holowniczą - hak zwalniający czysto na stanowisku badawczym potrafi i tak zapiec się, gdy sól i farba wpracują się w cięgno spustu przez sezon.