Żurawik

Co wyróżnia ten typ

W obrębie urządzenia do wodowania sam żurawik jest elementem konstrukcyjnym: ramieniem, torem albo obrotowym czopem, który wysuwa łódź na zewnątrz, tak aby przy opuszczaniu minęła poszycie burty. Nie jest to wciągarka (która wydaje talie) ani zwalniak (który uwalnia łódź po jej zwodowaniu) - to osobne układy wchodzące w skład tej samej instalacji. To, co odróżnia jedną konstrukcję żurawika od drugiej, to sposób, w jaki wysuwa łódź na zewnątrz: żurawik grawitacyjny z torem rolkowym wykorzystuje własny ciężar łodzi, która po zwolnieniu hamulca zbiega po pochyłym torze, żurawik wychylny (obrotowy) wysuwa łódź na obrotowym ramieniu napędzanym przez samą wciągarkę, a żurawik do swobodnego opadania jest w istocie tylko stałą rampą stalową, całkiem bez ruchu wodowania - łódź zostaje zwolniona i spada.

Główne elementy

Żurawik grawitacyjny z torem rolkowym

Dwa ramiona biegnące po zakrzywionych torach, kolebka albo klocki utrzymujące łódź w położeniu sztauerskim oraz hamulec sterujący zbiegiem na zewnątrz po jego zwolnieniu. Powszechny dla łodzi ratunkowych na statkach towarowych i w większych rejonach pasażerskich.

Żurawik wychylny (obrotowy)

Pojedyncze obrotowe ramię napędzane przez bęben wciągarki, szeroko stosowane do mniejszych łodzi ratowniczych i tratw ratunkowych tam, gdzie brakuje miejsca na pokładzie na pełny tor grawitacyjny.

Żurawik do swobodnego opadania

Stalowa rampa o stałym kącie, zwykle na rufie, po której łódź swobodnego opadania zsuwa się pod działaniem grawitacji do wody; bez ruchu wychylania, a więc z mniejszą liczbą części ruchomych, ale z większymi obciążeniami konstrukcyjnymi rampy i kadłuba przy wodowaniu.

Dobór i wymiarowanie

Typ żurawika ustala się wcześnie w projekcie statku na podstawie kształtu kadłuba, wolnej burty i dostępnego miejsca na pokładzie, a nie wybiera swobodnie później: instalacje swobodnego opadania wymagają wolnej przestrzeni za rufą i wzmocnienia kadłuba przy rampie, a żurawiki grawitacyjne wymagają długości toru dobranej do ciężaru łodzi i odległości od położenia sztauerskiego do linii wodnej przy najgorszym przegłębieniu i przechyle. Dopuszczalne obciążenie robocze przyjmuje się względem ciężaru w pełni wyposażonej łodzi ratunkowej wraz z pełną obsadą, z zapasem na kąty przechyłu i przegłębienia wymagane przez SOLAS.

Przepisy i klasa

Środki ratunkowe wodowane żurawikiem podlegają SOLAS rozdział III i Kodeksowi LSA, które określają kąty wodowania (warunki przechyłu i przegłębienia, przy których żurawik musi nadal działać), największe prędkości opuszczania oraz zakres prób obciążeniowych. Przeglądy klasyfikacyjne wymagają okresowych prób ruchowych, w tym próby obciążeniowej żurawika i wciągarki w odstępach ustalonych przez klasę, a także pięcioletniego badania hamulca wciągarki i konstrukcji, które po terminie bywa częstym źródłem uchybień przy kontroli państwa portu.

Typowe usterki

• Korozja toru albo ramienia w miejscach obrotu - ogranicza swobodę ruchu i może zablokować łódź w trakcie wodowania, a usterka ta ujawnia się często dopiero pod obciążeniem.
• Okładziny hamulcowe zużyte poza dopuszczalne granice w żurawikach grawitacyjnych - łódź zbiega szybciej, niż sternik jest w stanie opanować, zwłaszcza przy przechyle na burtę łodzi.
• Ramię wygięte po wcześniejszym twardym opadnięciu albo zderzeniu z mijaną konstrukcją - obniża nośność, nie zawsze będąc widoczne z poziomu pokładu.
• Nagromadzenie smaru albo farby w torze - zwiększa tarcie nierównomiernie na obu ramionach, przez co łódź wodowana jest nierówno zamiast w opanowanym, poziomym zbiegu.

Na co zwrócić uwagę u dostawcy

• Świadectwo uznania typu przez klasę dla konkretnego modelu żurawika i zakresu ciężaru łodzi, a nie tylko ogólne oświadczenie o zgodności z Kodeksem LSA.
• Udokumentowane zapisy prób obciążeniowych dla faktycznie dostarczonego egzemplarza, a nie wyłącznie dla typu projektowego.
• Dostępność pasujących części zamiennych - odcinków toru, okładzin hamulcowych, tulei w węzłach obrotowych - dla zamontowanego modelu jeszcze wiele lat po pierwotnej dostawie.
• Czytelne instrukcje obsługi obejmujące pięcioletnie i roczne procedury prób wymagane przez klasę.

Żurawik, który od dawna nie był wychylany ani badany pod obciążeniem, należy traktować jako podejrzany niezależnie od jego dokumentów - korozja wewnątrz toru rzadko jest widoczna, zanim łódź już się porusza.